CONSTRUCTING THE CONCEPT OF THE "GREAT GAME"IN CENTRAL ASIA

Inomjon Mamadaliev

doi:10.71191/centerasia2024.v64.n2.019

Авторлар

Inomjon Mamadaliev Khujand State University Автор https://orcid.org/0009-0009-5794-1913

DOI:

https://doi.org/10.71191/centerasia2024.v64.n2.019

Кілт сөздер:

«Ұлы ойын», геосаясат, геостратегия, Орталық Азия, Шығыс пен Батыс, эмиссарлар мен агенттер, отарлау

Аңдатпа

Орталық Азия мен Таяу Шығыстағы ағылшын-орыс қатынастары мәселесін зерттеу елеулі тарихқа ие. Бұл мәселенің әртүрлі қырлары отандық та, шетелдік те тарихнамада кеңінен қарастырылған. XIX–XX ғасырлар тоғысында ағылшын-орыс қатынастарының оқиғалары өткір пікірталас тудырмайтын жағдайға жеткенде, бұл тақырыпқа арналған алғашқы ауқымды ғылыми еңбектер жарық көре бастады. Ол кезде зерттеу жұмыстарының дереккөздік базасы едәуір кеңейіп, қарастырылып отырған үдерістердің нақты нәтижелері де айқындалған еді.

Киплингтің әйгілі «Шығыс пен Батыс ешқашан тоғыспайды» деген сөзі көптеген рет дәлелденсе де, соңғы және жаңа кезең зерттеушілері оны бірнеше рет жоққа да шығарған. Бұл – заңды құбылыс, себебі екі тарап арасындағы ең белсенді жақындасу, дәлірек айтқанда, қарқынды байланыстар XIX ғасырда басталды. Бұл үдеріс, ең алдымен, Ресей империясының Орта Азияны отарлауымен байланысты болды. Аталған мәселе көп жағдайда біржақты сипатта зерттелді: кеңестік кезеңде бұл оқиға тек оң тұрғыдан бағаланып, Орта Азияның Ресейге қосылуы деп аталды және бұл аймаққа мәдениет пен өркениет әкелді деп есептелді. Ал қазіргі кезеңде бұл үдеріс көбінесе теріс тұрғыдан бағаланып, Түркістан деп аталған аймақтың отарлыққа айналуы және оның экономикалық тұрғыда тәуелділікке түсуі ретінде қарастырылады.

Автор өмірбаяны

Inomjon Mamadaliev, Khujand State University

Doctor of Historical Sciences, Professor

Department of World History

Әдебиеттер тізімі

Alimshoev, M. M. 2003. History of Relations between the Russian Border Service in the Pamirs and the Local Population in the Late 19th – Early 20th Centuries. Dushanbe.

Akhmedzhanov, G. A. 1995. The Russian Empire in Central Asia (History and Historiography of Tsarist Colonial Policy in Turkestan). Tashkent.

Airapetov, O. R. 2018. History of the Foreign Policy of the Russian Empire. 1801–1914: In 4 vols. Vol. 3. 1855–1894. Moscow.

Baskhanov, M. K. 2015. “At the Gates of British Power”: A.E. Snesarev in Turkestan, 1899–1904. St. Petersburg: Nestor-Istoriia.

Brezhneva, S. N. 2012. “Russian Public Opinion on the Russian Empire’s Advance in Turkestan (Second Half of the 19th Century).” Bulletin of Chuvash State Pedagogical University (73), pt. 2: 26–31.

Dubovitskii, V. V. 1998. “Russia and the Bukhara Khanate: History of Strategic Partnership.” In Russia in the Historical Destinies of the Tajik People, 89. Dushanbe: Sharki Ozod. 2004. History of the Formation of the System of Geopolitical Relations between Russia and Central Asia, 1700–2002. Doctoral diss., Dushanbe. 2010. “Motives for the Annexation of Central Asia to Russia.” History and Modernity (2): 86–111.

Gabdurashitova, M. 2009. “Stages of the ‘Great Game’ in Central Asia.” Bulletin of Volga University (3). https://cyberleninka.ru/article/n/etapy-bolshoy-igry-v-sredney-azii (accessed November 29, 2024).

Hopkirk, P. 1994. On Secret Service East of Constantinople. London: QPD. https://cyberleninka.ru/article/n/britanskaya-istoriografiya-vtoroy-poloviny-hh-v-o-bolshoy-igre-v-tsentralnoy-azii (accessed November 29, 2024).

Ivanov, P. P. 1958. Essays on the History of Central Asia (16th – Mid-19th Century). Moscow.

Iskandarov, B. I. 1961. “Anglo-Russian Delimitation of 1872–1873.” Dushanbe.

Kazantsev, A. A. 2009. “The ‘Great Game’ in Central Asia: Yesterday, Today, Tomorrow.” Neprikosnovenny Zapas (4). https://magazines.gorky.media/nz/2009/4/bolshaya-igra-v-czentralnoj-azii-vchera-segodnya-zavtra.html (accessed November 30, 2024).

Kazantsev, A. 2008. The “Great Game” with Unknown Rules: Global Politics and Central Asia. Moscow: Heritage of Eurasia; MGIMO. www.fundeh.org/publications/books/132 (accessed November 27, 2024).

Khamedi, Mohammadreza. 2013. Political, Economic, and Cultural Transformations in Central Asia in the 19th – Early 20th Centuries. Dushanbe.

Khalfin, N. A. 1960. Russia’s Policy in Central Asia (1857–1868). Moscow.

Khidoyatov, G. A. 1969. From the History of Anglo-Russian Relations in Central Asia in the Late 19th Century (1860s–1870s). Tashkent.

Klein, I. 1971. “The Anglo-Russian Convention and the Problem of Central Asia, 1907–1914.” The Journal of British Studies 11 (1): 126–47.

Martens, F. F. 1880. Russia and England in Central Asia. Moscow.

Masov, R. 2005. Current Issues in the Historiography and History of the Tajik People. Dushanbe.

Masov, R. M., ed. 2010. History of the Tajik People. Vol. IV. Late Middle Ages and Modern Times (16th Century – 1917). Dushanbe.

Mamadaliev, I. A. 2011. “Factors of Conquest: On the Issue of Anglo-Russian Rivalry in Central Asia (Second Half of the 19th Century).” Kemerovo. 2013. Russia and Central Asia: Features of the Colonial-Administrative System of Governance in the Second Half of the 19th – Early 20th Century. Khujand. 2013. “Pamir – Between Empires: In the Context of the Great Game.” Bulletin of USU, Russia. 2016. “Central Asia in the Geopolitical Interests of Russia (18th–19th Centuries).” In Proceedings of the International Conference, Khujand. 2017. “Central Asia in the Orbit of the Russian Empire (Historiographical Aspect).” In Proceedings of the International Conference, Dushanbe. 2019. “Central Asia within the Russian Empire (Historiographical Aspect).” Tashkent, Uzbekistan: Institute of Oriental Studies, October 30–31.

Mitrofanov, A. A. 2006. “Russo-French Relations in the Mirror of Bonapartist Propaganda, 1800–1801.” French Yearbook 2006, 130–45. Moscow.

Morgan, G. 1981. Anglo-Russian Rivalry in Central Asia: 1810–1895. London.

Morris, J. 1973. Heaven’s Command: An Imperial Progress. London.

Neumann, K. F. 1848. Afghanistan and the British in 1841 and 1842. Moscow.

Niyazmatov, M. 2014. “Russia in the East: Great Power Confrontation (19th Century).” St. Petersburg.

Panin, S. B. 2001. “The ‘Soviet Threat’ to British India: The Afghan Bridgehead (1920s).” Vostok (6): 24–35.

Pirumshoev, H. 1996. Russian-Central Asian Relations from the 16th to the Mid-19th Century in Russian Historiography. Doctoral dissertation abstract in Historical Sciences 07.00.09. Dushanbe.

———. 2005. “Pamir in the First Half of the 19th – Early 20th Century.” In History of the Gorno-Badakhshan Autonomous Region, 282–378. Dushanbe.

Porokhov, S. 2007. Battle of Empires: England vs. Russia. St. Petersburg.

Postnikov, A. 2003. “Imperial Games.” Rodina (5): 205.

“Collection of Treaties of Russia with Other States, 1856–1917.” 1952. Moscow. Pp. 387–88.

Steinberg, E. L. 1951. History of British Aggression in the Middle East (From the French Bourgeois Revolution to World War II). Moscow.

Vasiliev, D. V., and Vasiliev, S. D. 2017. “British-Russian Confrontation in the Middle East as a Response to Russia’s Attempt at Geostrategic Consolidation in the Region.” Izvestia of the Samara Scientific Center of the Russian Academy of Sciences 19 (3). https://cyberleninka.ru/article/n/britano-rossiyskoe-protivostoyanie-na-srednem-vostoke-kak-reaktsiya-na-popytku-geostrategicheskogo-ukrepleniya-rossii-v-regione-v-1830-h (accessed November 29, 2024).

Yuldashbaeva, F. Kh. 1963. From the History of British Colonial Policy in Afghanistan and Central Asia (1870s–1880s). Tashkent.

Yuzhakov, S. N. 1885. Afghanistan and Neighboring Countries: A Political-Historical Essay. St. Petersburg.