KYRGYZ STRUGGLE WITH NEIGHBORING PEOPLE AGAINST THE OIRAT-DZUNGARIAN CONQUERORS (XIV-XVIII CENTURIES)

Tynystan Arzybaiev

doi:10.71191/centerasia2024.v64.n2.003

Авторлар

Тыныстан Арзыбаев Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясы Б. Жамгерчинов атындағы Тарих, археология және этнология институты Автор

DOI:

https://doi.org/10.71191/centerasia2024.v64.n2.003

Кілт сөздер:

көшпенділер, саясат, күрес, Ойрат- Жоңғарлар, ақпарат, тарихи деректер.

Аңдатпа

Мақалада қырғыздардың басқа халықтармен ойрат жоңғарлардың шапқыншылығына қарсы күрес процесі қарастырылады. Ойрат жоңғарлардың Орталық Азияға жасаған шабуылдары күшейе түскендіктен жергілікті көшпелі халықтардың жауға қарсы одағы нығайя түсті. Қырғыздардың XIV-XVII ғасырлардағы көрші халықтармен қарым-қатынасы мен ойрат-жоңғарлардың Орталық Азияға әскери жорығы туралы аса маңызды зерттеулерді көрнекті ғалымдар ұсынды. Ойрат тайпаларының батысқа қоныс аударуының негізгі себебі де анықталды. Ежелгі және ортағасырлық тарихты зерттеудің басты кедергілерінің бірі, сөзсіз, жаңа деректі деректердің болмауына байланысты. Бірақ соған қарамастан, көпшілігімізге белгілі тарихи мекен-жайлардың айналасында кең және жан-жақты ойлаумен жасалған ғылыми жұмыстардың пайда болуы жергілікті тарихтың бастапқы көздерін қалпына келтіруге тырысатын көптеген ынталы зерттеушілер бар екенін көрсетеді.

Автор өмірбаяны

Тыныстан Арзыбаев, Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясы Б. Жамгерчинов атындағы Тарих, археология және этнология институты

жетекші ғылыми қызметкер

Әдебиеттер тізімі

Abasov. 2015. Tölogön’s Accounts. National Academy of Sciences, Ch. Aitmatov Institute of Language and Literature, Manuscript Fund, Inventory No. 742, p. 13.

Asanov. 2007. Alimbek’s Genealogy: Kazakh-Kyrgyz Relations during Abylai’s Era (XVIII Century Events). Bishkek, p. 11.

Banzarov. 1849. On the Oirats and Uighurs. Kazan: [Publisher unknown], Vol. 1, pp. 25-26.

Barthold. 1943. An Outline of the History of Semirechye. Frunze: [Publisher unknown], p. 72.

Bezertinov. 2001. Tatars, Turks - The Conquerors of the Universe. History of the Great Empires. Novosibirsk, p. 388.

Bronin. 2002. Dvoedanichestvo in Siberia (XVII–60s of the XIX Century). Barnaul, p. 55.

Chimitdorzhiev. 1979. Relations between Mongolia and Central Asia in the XVII-XVIII Centuries. Moscow

Goryacheva, Mokrynin, Masson and others. 1984. History of the Kyrgyz SSR. Frunze: "Kyrgyzstan", Vol. 1, pp. 449-450, 451, 457-458, 460, 477-478, 491-492.

Grum-Grzhimailo. 1899. Description of the Journey to Western China. St. Petersburg: [Publisher unknown], Vol. 2, p. 639.

Iakinf, Bichurin. 1834. The Historical Development of the Oirats or Kalmyks from the XV Century to the Present. St. Petersburg: pp. 2, 16-21, 27, 47, 61-63.

Isakov and Soltonoy. 2012. The National Hero of the Kyrgyz. Bishkek, pp. 29, 43-44, 127-129, 132.

Kostenkov. 1817. Historical and Statistical Information about the Kalmyks Living in the Astrakhan Province. St. Petersburg: [Publisher unknown], p. 2.

Kudaiberdy-uly, Sh. (1990). Genealogy. Almaty: "Zhazushy", pp. 47-49.

Omorov. 1996. Ajybek Datka. Bishkek: «Erkin-Too», p. 23.

Osmonov and O.Dzh. 2014. History of Kyrgyzstan (From Ancient Times to the Present). Bishkek: [Publisher unknown], pp. 189-190, 194-196.

Ryazanovsky. 1931. Mongolian Law, Mainly Customary Law. Harbin, p. 39.

Saparaaliev, and Ploskikh. 1995. Relations of the Kyrgyz People with the Russians and Neighboring Nations in the XVIII Century. Bishkek: Ilim, pp. 39, 132.

Soltonoyev, B. (1930). The Red Kyrgyz History. Bishkek: Uchkun, Vol. 1, pp. 101, 106, 116, 118-119, 123-125, 139-141, 147, 179.

Tenishev. 1997. Ancient Kyrgyz Language. Bishkek, p. 7.

Zakirov. 2013. Kyrgyz Genealogy. Bishkek, pp. 49, 90-91, 94-95, 97-98, 117-119, 258.

Zlatkin. 1983. History of the Dzungar Khanate (1635-1758). Moscow: «Nauka», pp. 20-22, 25, 75, 96-97, 113, 115-116, 137, 149, 152-153, 161, 183-184, 205-209, 217-218, 222-224.