ТӘУЕЛСІЗДІК КЕЗЕҢІНДЕГІ МЕКТЕП ОҚУЛЫҚТАРЫ: ТАРИХИ ЖАДЫ, САЯСИ ДИСКУРС ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ

Жанар Смаханова

doi:10.71191/centerasia2024.v64.n2.016

Авторлар

Жанар Смаханова С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-6187-9202

DOI:

https://doi.org/10.71191/centerasia2024.v64.n2.016

Кілт сөздер:

тәуелсіздік кезеңі, мектеп оқулықтары, тарихи жады, ұлттық бірегейлік, саяси дискурс, ұлттық идеология, тарихты оқыту, идеологиялық жаңғыру

Аңдатпа

Ұсынылған мақалада Қазақстанның тәуелсіздік кезеңіндегі орта білім беру мекемелеріндегі тарих оқулықтарының мазмұны талданып, олардың тарихи жадыны қалыптастырудағы, саяси дискурсты бағыттаудағы және ұлттық идеологияны орнықтырудағы рөлі зерттеледі. Тақырыптың өзектілігі тәуелсіздік алған елдің жаңа тарихи сана қалыптастыру қажеттілігімен айқындалады. Зерттеу барысында кеңестік дәуір мен тәуелсіздік жылдарындағы оқулықтар мәтіндеріне салыстырмалы талдау жасалып, тарихты оқытудағы идеологиялық өзгерістер қарастырылды. Нәтижесінде қазіргі Қазақстан оқулықтарында отаршылдық кезеңнің жаңаша интерпретациясы, ұлттық батырларды дәріптеу, бұрын жабық болған тарихи ақиқаттарды ашық айту үрдісі басым екендігі анықталды. Сонымен қатар, оқулықтарда тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік саяси ұстанымдары, яғни көпұлтты қоғамдағы бірлік, «Мәңгілік Ел» идеясы, патриотизм тәрізді құндылықтар жүйелі түрде насихатталатыны көрсетілді. Алайда жаңа оқулықтарда кеңестік баяндау үлгілерінің кей тұстары сақталып отырғаны да байқалады. Мақалада осы құбылыстың себептері талданып, оқу бағдарламалары мен оқулық мазмұнын жетілдіруге қатысты ұсыныстар берілген.

Автор өмірбаяны

Жанар Смаханова, С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті

С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің аға оқытушысы

Әдебиеттер тізімі

Ассман, А. 2014. Длинная тень прошлого. Москва

Артыкбаев, Ж.О. 2007. Қазақстан тарихы. Алматы.

Аяған, Б.Ғ., Шәймерденова,М.Ж. 2010. Қазақстанның қазіргі заман тарихы. Алматы.

Әбжанов, Х. 2021. «Ақиқат пен ақтаңдақ». Ана тілі, 16-22 желтоқсан, №50.

Зуева, Л.И. 2009. Развитие школьного исторического образования Казахстана в контексте мировых тенденций обучения истории. 1985-2000 гг. Автореферат. Караганда

Жандосова,З.А. 2019. Қазақстан тарихы. Алматы

Ключарева, В.В. 2022. От Казахской ССР до «независимого» Казахстана: учебник по истории как способ формирования национальной идентичности. Вестник Алтайского государственного педагогического университета, № 51

Кенесары Қасымұлы: Туғанына 200 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары / ред. М. Қ. Қойгелдиев. Алматы, 2000

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы №147, 28.12.2015

Қабылдинов З.Е. және т.б. 2018. Қазақстан тарихы. Алматы

Қожабаев, М.Т. 1998. Қазақстан тарихын оқыту әдістемесі. Алматы.

Қозыбаев, М.Қ., Нұрпейіс, Қ. Жүкешев,Қ. 1994. Қазақстан тарихы. Алматы.

Назарбаев, Н. 2017. Рухани жаңғыру. Астана

Назарбаев, Н. 1999. Тарих толқынында. Астана

Kissane Carolyn. 2005. History Education in transit: where to for Kazakhstan?

Michael W. Apple. 1992. The Text and Cultural Politics

Helge Blakkisrud, Shahnoza Nozimova. 2010. History Writing and Nation-Building in Post-Independence Tajikistan. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00905990903517835

Pierre Nora, 1989. Les Lieux de Mémoire

Pierre Nora. 2005. Всеобщая память торжествует. https://magazines.gorky.media/nz/2005/2/vsemirnoe-torzhestvo-pamyati.html