ЕЖЕЛГІ ИРРИГАЦИЯ ТАРИХЫН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ: АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ДЕРЕКТЕРДІ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖОБАЛАРМЕН КІРІКТІРЕ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ТӘСІЛДЕРІ

Аңдатпа

Аңдатпа. Ежелгі ирригациялық, яғни жерді қолдан суландыру жүйелері адамзат өркениетінің дамуында шешуші рөл атқарғанын тарихтан білеміз. Шаруашылыққа қажет суару арналары мен тоғандарды жасау арқылы ежелгі заманда адамдар шөлейт және құрғақ далалық аймақтарды егіншілікке жарамды ете алды. Қазақстанның оңтүстік аймағы, яғни Жетісу, Сырдария алабы (қазіргі Алматы, Түркістан өңірлері) осындай ирригациялық мәдениеттің ошағы болған. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде бұл аймақтағы көне қалалар мен қоныстардың маңынан көптеген суландыру жүйелерінің іздері табылды. Мысалы, Отырар, Сығанақ секілді ортағасырлық қалалардың маңында ежелгі каналдар мен су қоймаларының орындары анықталған. Бұл деректер ежелгі заманда оңтүстік өңірде егіншіліктің кең дамып, суару технологиялары қолданылғанын көрсетеді. Бүгінгі күні ежелгі ирригация тарихын оқыту тек өткенді тану ғана емес, оны қазіргі техникалық біліммен ұштастыру тұрғысынан да маңызды. Археологиялық деректерді инженерлік және жаратылыстану ғылымдарындағы жобалармен кіріктіре оқыту – білім алушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, тарихи мәліметтерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Мұндай пәнаралық тәсіл арқылы студенттер ежелгі инженерлік ойдың жетістіктерімен танысып қана қоймай, оларды заманауи техника және жобалау дағдыларымен салыстыра отырып меңгереді. Бұл мақалада Қазақстанның оңтүстігіндегі ежелгі ирригациялық жүйелердің археологиялық негіздері, олардың тарихи-әлеуметтік маңызы, сондай-ақ оларды техникалық жобалармен кіріктіре оқытудың әдістемелік тәсілдері мен білім берудегі артықшылықтары талқыланады.